BASIN AÇIKLAMASI
79. Verem Eğitimi ve Farkındalık Haftası (4–9 Ocak 2026)
HEDEF: VEREMSİZ DÜNYA, VEREMSİZ TÜRKİYE
Tüberküloz (verem), önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olmasına rağmen, bugün hâlâ dünyada en önemli bulaşıcı hastalıklardan biridir. Ülkemizde her yıl Ocak ayının ilk pazar günü ile başlayan hafta, toplumun tüberküloz konusunda doğru bilgilerle bilinçlendirilmesi, erken tanının teşviki, damgalanmanın azaltılması ve korunma–tedavi hizmetlerine erişimin güçlendirilmesi amacıyla “Verem Eğitimi ve Farkındalık Haftası” olarak değerlendirilmektedir.
Dünyada tüberküloz: Azalma var, ancak hedeflerin gerisindeyiz
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre 2024 yılında dünyada tahminen 10,7 milyon kişi tüberküloza yakalanmış, 1,23 milyon kişi tüberküloz nedeniyle yaşamını yitirmiştir. Bu tablo; pandemi dönemindeki aksamaların ardından tanı ve tedaviye erişimde toparlanma sinyalleri olsa da, tüberkülozu sona erdirmek için yatırımların ve program gücünün hâlâ yetersiz olduğunu göstermektedir. DSÖ, özellikle finansman açıkları ve kırılgan sağlık sistemlerinin kazanımları riske atabileceğini vurgulamaktadır.
Tüberkülozla mücadelede bir diğer kritik başlık da ilaç direncidir. DSÖ, çok ilaca dirençli tüberkülozda tedaviye erişimin küresel ölçekte hâlâ sınırlı kaldığını; bu alanın “halk sağlığı krizi” olmayı sürdürdüğünü belirtmektedir.
Türkiye’de tüberküloz: Azalan eğilim sürerken erken tanı ve temaslı yönetimi kritik
Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında Türkiye’de toplam 9.027 tüberküloz olgusu bildirilmiş; insidans yaklaşık 10,4/100.000 olarak raporlanmıştır. Olguların cinsiyet dağılımında erkeklerin payı daha yüksektir.
Türkiye’de tüberkülozla mücadelede temel yaklaşım; hastaların kayıt altına alınması, etkin tedavinin sürdürülmesi, temaslı taraması ve koruyucu tedavi uygulamalarıdır. Bildirim sonrası hastalar Verem Savaş Dispanserleri üzerinden ücretsiz tedavi hizmetlerinden yararlanmaktadır.
Tüberkülozdan korunma: “Bulaşmayı engellemek” mümkündür
Tüberküloz basili hava yoluyla bulaşır; özellikle kapalı ve havalandırması yetersiz ortamlarda risk artar. Korunmada etkili adımlar şunlardır:
- Erken tanı ve tedavi: Bulaştırıcılığı azaltmanın en güçlü yolu hastalığı erken yakalayıp tedaviye başlamak.
- Temaslıların taranması ve koruyucu tedavi: Ev içi/ yakın temaslıların değerlendirilmesi; uygun kişilere koruyucu tedavi verilmesi
- Havalandırma ve öksürük hijyeni: Kapalı alanların iyi havalandırılması, maske/öksürük hijyeni, özellikle bulaştırıcı dönemde riskin azaltılması.
- Aşılama: BCG, çocukları özellikle ağır seyirli tüberküloz formlarına karşı korumada önemlidir.
Ne zaman tüberküloz hastalığından şüphelenmeli ?
İki haftadan uzun süren öksürük, balgam/kan tükürme, kilo kaybı, gece terlemesi, ateş, halsizlik gibi yakınmalar varlığında verem savaş dispanserine veya göğüs hastalıkları polikliniğine başvurulmalıdır. Tüberküloz hastalığı ile daha ayrıntılı bilgi ekte sunulmuştur.
Tedavi: Başarı için “doğru rejim + düzenli kullanım (gözetimli tedavi) + izlem”
Tüberküloz tedavisinde amaç yalnızca hastayı iyileştirmek değil, aynı zamanda bulaştırıcılığı engellemek ve direnç gelişimini önlemektir. Tedavinin düzensiz kullanımı, eksik süreyle bırakılması veya uygun olmayan ilaç kombinasyonları tedavi başarısını azaltır, toplum içinde bulaşmayı arttırır ve ilaç direnci gelişimine neden olur.
Yeni ve daha kısa tedavi seçenekleri: Umut verici gelişmeler
Ülkemizde ilaca duyarlı tüberküloz olgularında standart 6 aylık tedavi, ilaca dirençli tüberküloz olgularında ise kişiselleştirilmiş 18-24 aylık tedaviler uygulanmaktadır. Son yıllarda dünyada hem ilaç-duyarlı tüberküloz hem de ilaç-dirençli tüberküloz için daha kısa, tamamı ağızdan alınan ve hasta uyumunu artırabilecek seçenekler öne çıkmıştır. İlaç-duyarlı akciğer tüberkülozunda 4 aylık rejimler, ilaç-dirençli tüberkülozda ise 6 aylık tamamen ağızdan alınan ilaçlarla kısa süreli rejimler kullanılmaktadır. Bu rejimler, doğru hasta seçimi, ilaç etkileşimleri/yan etkilerin izlenmesi ve ilaç duyarlılık testleri ile birlikte uygulanmalıdır.
“Yeni tedavi var ama erişim şart”: Yeni ilaçlara ulaşım neden gündemde?
Kısa ve etkili tedavilerin sahada karşılık bulması, yalnızca bilimsel kanıtla değil; ilaçlara ve tanıya erişimle mümkündür. Bu kapsamda:
- Yeni rejimlerin ana bileşenleri olan bazı ilaçlarda tedarik–ruhsat–geri ödeme–stok yönetimi adımlarının güçlendirilmesi,
- Dirençli tüberkülozda uygun rejimi seçebilmek için hızlı moleküler testler ve duyarlılık testlerine erişimin artırılması gerekmektedir.
Çağrımız
79. Verem Eğitimi ve Farkındalık Haftası vesilesiyle çağrımız nettir:
- Toplumumuza: Belirti varsa gecikmeden başvurun; tüberküloz tedavi edilebilir, önlenebilir bir hastalıktır
- Sağlık çalışanlarına: Temaslı taraması, koruyucu tedavi, tedavi uyumu (gözetimli tedavi) ve direnç yönetiminde güncel rehberlere uygun davranalım.
- Karar vericilere: Kısa tedavilerin gerçek faydaya dönüşmesi için yeni ilaçlara, tanıya ve izleme altyapısına, kesintisiz erişimi güvenceye alalım. Verem Savaşı Dispanseri çalışmalarına ve çalışanlarına destekleri arttıralım. Tüberküloz hastalık riskini arttıran göç, yoksulluk, kalabalık yaşam koşulları gibi sosyal belirleyicilerin etkisini azaltacak çok sektörlü politikaların geliştirilmesi ve sürdürülmesini sağlayalım
Bunları başararak Veremsiz Türkiye hedefine hızla yol alalım.
Ek :
1. Verem (tüberküloz) hastalığını tanımak; Sorular ve Cevaplar
2. Sağlık Bakanlığı verem (tüberküloz) hastalarını bilgilendirme rehberi
TÜSAD Tüberküloz Çalışma Grubu